3 listopada 2011 w siedzibie Polskiego Radia w Warszawie odbyła się konferencja zatytułowana "Nasze wojska podjęły walkę..." związana z rocznicą powstania węgierskiego 1956 r. oraz udostępnieniem nagrań audycji RWE z tego okresu. Jednym z tematów była rola Radia Wolna Europa w tamtych wydarzeniach.

Honorowy patronat nad konferencją objął Marszałek Senatu Bogdan Borusewicz. Organizatorami byli portal PolskieRadio.pl i Węgierski Instytut Kultury w Warszawie. Wystąpili świadkowie wydarzeń, polscy i węgierscy historycy, dawni pracownicy RWE. Szczegółowy program poniżej.

Powstanie węgierskie wybuchło 23 października 1956 r. przeciw sowieckiej dominacji i opresjom systemu komunistycznego. Po początkowych sukcesach i wycofaniu się wojsk sowieckich z Budapesztu, 4 listopada nastąpiła druga interwencja sowiecka. Powstanie zostało krwawo stłumione, nastąpiła fala represji.

Wkrótce po upadku powstania zaczęły padać zarzuty pod adresem węgierskiej rozgłośni RWE, że zagrzewała do walki, dawała instrukcje wojskowe, zapowiadała interwencję Zachodu. W rezultacie, jak formułowano to wprost lub pośrednio, stała się współodpowiedzialna za klęskę pozbawionego szans zrywu.

Mimo późniejszych analiz programu, przeprowadzonych m.in. przez dyrekcję RWE, rząd Niemiec, komisję ONZ, stwierdzających, że zarzuty nie mają pokrycia w zawartości audycji (poza 2-3 wątpliwymi przypadkami), pokutują one nadal w niektórych opracowaniach. Zróżnicowane opinie o roli Rozgłośni Węgierskiej ujawniły się również na konferencji w Polskim Radiu. W dalszych badniach nad tą wciąż boleśnie żywą sprawą mogą być pomocne odnalezione niedawno w państwowych archiwach niemieckich w Koblencji taśmy z nagraniami audycji wszystkich rozgłośni RWE nadawanych od 19.10. do 13.11.1956 r. Niezwykłej historii tych unikatowych taśm poświęcony był jeden z paneli konferencji.

W rekonstrukcji i digitalizacji nagrań obok RFE/RL w Pradze uczestniczyło też Polskie Radio. Audycje polskiej rozgłośni RWE z tego czasu zostały już udostępnione w serwisie PR Radia Wolności. Węgierska Biblioteka Narodowa im. Széchényiego w Budapeszcie zamierza spisać a także przetłumaczyć na angielski przynajmniej części kluczowych audycji węgierskiej rozgłośni. Zapis ścieżki Rumuńskiej Rozgłośni otrzymał Instytut Badania Zbrodni Komunistycznych i Pamięci Rumuńskiej Emigracji w Bukareszcie, który zamierza stworzyć edukacyjną stronę internetową zawierającą również nagrania audycji RWE.

Bliższe informacje o konferencji na portalu PolskieRadio.pl

fot. Ośrodek KARTA

Program konferencji

9.30            Otwarcie

Andrzej Siezieniewski (prezes Zarządu Polskiego Radia S.A.)

Jan Lityński (doradca Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego)

Robert Kiss (ambasador Republiki Węgierskiej w Polsce)

10.00         Budapeszt 1956

moderator: prof. Alfréd Reisch (b. analityk RWE, autor Revolt in Hungary, wyd. Free Europe Press)

Ákos Engelmayer (uczestnik rewolucji 1956, b. ambasador Republiki Węgierskiej w Polsce 1990-1995)

Zofia Romaszewska (organizatorka pomocy dla walczącego Budapesztu)

dr János Tischler (dyrektor Węgierskiego Instytutu Kultury w Warszawie)

prof. Andrzej Friszke (Instytut Studiów Politycznych PAN) 
                             
11.45          Głos z przeszłości: tajemnice taśm z Koblencji

moderator: Andrzej Mietkowski (dyrektor portalu PolskieRadio.pl, b. szef warszawskiego biura RWE)

A. Ross Johnson (b. dyrektor Radia Wolna Europa, obecnie Hoover Institution)

Manfred Hanspeter (dyrektor Telekomunikacji i Informatyki, Radio Free Europe, Praga)

Bea Lukács (szef Kolekcji Wywiadów Historycznych, Biblioteka Narodowa im. Széchényiego, Budapeszt)

dr Nikodem Bończa Tomaszewski (dyrektor Narodowego Archiwum Cyfrowego)      

14.00         Radio Wolna Europa: komentator czy uczestnik?

moderator:  A. Ross Johnson (b. dyrektor Radia Wolna Europa, obecnie Hoover Institution)

prof. Zdzisław Najder (b. dyrektor Rozgłośni Polskiej RWE)

prof. Alfréd Reisch (b. analityk RWE, autor Revolt in Hungary, Free Europe Press)

prof. Paweł Machcewicz (historyk, autor „Monachijska menażeria”, walka z RWE 1950-1989) przez SKYPE

prof. Antoni Dudek (historyk, politolog, UJ)          

15.30          Polska-Węgry 1956: dwie drogi wyjścia

moderator:  prof. Andrzej Paczkowski (Collegium Civitas)

prof. Jerzy Eisler (dyrektor warszawskiego oddziału IPN)

dr Krzysztof Persak (IPN, Instytut Studiów Politycznych PAN)

dr András Mink (Open Society Archives, Budapeszt)             

17.00         Podsumowanie

dr Łukasz Kamiński (prezes Instytutu Pamięci Narodowej)

dr János Tischler (dyrektor Węgierskiego Instytutu Kultury w Warszawie)