 | | Andrzej Pomian. Fot.: Archiwum RFE/RL |
Andrzej Pomian (właść. Bohdan Sałaciński, podczas okupacji posługiwał się również nazwiskami Kazimierz Sośnicki i Mikołaj Dowmutt), syn Mariana i Marii, urodził się 2.1.1911 r. pod Czarnym Ostrowem niedaleko Kamieńca Podolskiego. Po ukończeniu gimnazjum w Ostrogu studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego (1928-1932), uzyskując tytuł magistra. Jeszcze jako student został asystentem w katedrze prawa rzymskiego Wydziału Prawa UW. W latach 1934-1937 pracował w Prokuraturze Generalnej RP. Podczas wojny działalność podziemną rozpoczął wykładami prawa rzymskiego na tajnym Uniwersytecie w Warszawie. Szef akcji „N” w Biurze Informacji i Propagandy (BiP) KG AK Tadeusz Zawadzki- Żenczykowski zaproponował mu w połowie 1942 r. aby zajął się propagandą pozytywną wśród mniejszości narodowych. Andrzej Pomian zorganizował referat propagandy pozytywnej dobierając sobie współpracownikow z kół uniwersyteckich i dziennikarskich. W czerwcu 1943 komórkę tę przeniesiono do Wydziału Propagandy Bieżącej i mianowano go zastępcą szefa Wydziału, a we wrześniu 1943 r. jego szefem. Na początku 1944 r. dowódca AK gen. Tadeusz Bór- Komorowski wyznaczył go do składu delegacji podziemia do władz naczelnych RP w Londynie. W kwietniu tego roku w ramach operacji pierwszego mostu powietrznego odleciał jako emisariusz w pięcioosobowej delegacji do Londynu. Tam został przydzielony do oddziału VI Naczelnego Wodza. W ramach swoich zadań przekazywał prasie emigracyjnej informacje o przebiegu Powstania Warszawskiego uzyskane z depesz radiowych. Odkomenderowany na początku 1945 r. do Ministerstwa Informacji i Dokumentacji opracowywał historię Powstania Warszawskiego dla czytelników brytyjskich, wydaną pt. „Warsaw Rising” (1945). Rok później książka ta ukazała się po polsku. Był to początek jego nowego powołania jako historyka. Kolejną pracą historyczną były 4 rozdziały w dziele „Polskie Siły Zbrojne w II wojnie Światowej.T.III. Armia Krajowa” wydanym w 1950 r. w Londynie.
Od jesieni 1946 do początku 1954 r. Andrzej Pomian był szefem komórki łączności z krajem Naczelnego Wodza, utrzymując pod rozkazami gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego a poźniej gen. Stanisława Kopańskiego kontakty z krajowym podziemiem, w tym z konspiracyjną organizacją Wolność i Niezawisłość (WiN). Był zarazem jednym ze współzałożycieli powstałego w 1945 r. w Londynie Polskiego Ruchu Wolnościowego Niepodlegość i Demokracja (NiD), politycznego ugrupowania o programie demokratycznym i prouropejskim. W jego skład weszło wielu dawnych żołnierzy AK i kurierów, w tym Jerzy Lerski, Jan Nowak-Jeziorański, pisarze i publicyści Andrzej Bobkowski, Aleksander Bregman, Bolesław Wierzbiański. Pierwszym przewodniczącym NiD-u był Rowmund Piłsudski. W połowie 1955 r. Andrzej Pomian wyemigrował do USA i zamieszkał w Waszyngtonie. W listopadzie 1955 r. podjął pracę w Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa jako korespondent w Waszyngtonie. Przygotowywał korespodencje do audycji politycznych, cotygodniowe programy o historii Armii Krajowej, okolicznościowe audycje historyczne, pisał recencje nowych książek, przeprowadzał wywiady z kongresmenami polskiego pochodzenia. Gdy pod koniec 1973 r. jego etat w Waszyngtonie uległ likwidacji a biuro nowojorskie RWE przejściowo zamknięto, został przeniesiony z początkiem 1974 r. do redakcji w Monachium. Był redaktorem audycji „Fakty, Wydarzenia, Opinie”, pisał komentarze na tematy amerykańskie i międzynarodowe, zajmował się też problematyką historyczno-literacką. W sierpniu 1977 r. przeszedł na emeryturę i powrócił do Waszyngtonu. Pisał książki (wydał m.in.”Testament Polski Podziemnej a chwila obecna”, 1976; „Szkice publicystyczno-historyczne”, 1994), współpracował z prasą emigracyjną, w tym z nowojorskim Nowym Dziennikiem. Na emeryturze Andrzej Pomian nadal współpracował również z RWE. Latem 1984 przyjechał do Monachium na trzy miesiące, biorąc udział w pracy redakcji i przekazując swoje doświadczenie i wiedzę nowemu pokoleniu pracowników Radia. Był wciąż bardzo energiczny, zachował niezwykły dar narratorski i legendarny silny głos. Młodsi koledzy mogli przekonać się, że w angedocie o nim krążącej od lat po Radiu nie było wiele przesady. Anegdota mówiła, że w razie gdyby nadajniki RWE wysiadły nie będzie problemu. Wystarczy postawić Andrzeja Pomiana w oknie a jego głos dotrze z łatwością do Polski. Współpracował z Radiem do końca jego istnienia. Cykl audycji poświęconych pięćdziesięcioleciu najazdu niemieckiego i sowieckiego na Polskę we wrześniu 1939, nadanych w latach 1988-89, został później wydany w Londynie w książce pt. "Polska broni niepodległości 1918-1945" (1990). Był lojalny i sprawiedliwy wobec kolegów i przełożonych. Cieszył się zaufaniem i poważaniem wszystkich. W okresie pracy w Monachium był członkiem Rady Zakładowej RWE. Również na emeryturze sprawy Radia nie były mu obojętne. Gdy w 2002 r. Jan Nowak-Jeziorański wysunął w prasie podejrzenia wobec działacza Rady Zakładowej RWE i redaktora polskiej rozgłośni Józefa Ptaczka o współpracowanie z SB i sabotowanie pracy Rozgłośni, Andrzej Pomian wystąpił publicznie w jego obronie („Oddaję Ptaczkowi sprawiedliwość”, Nowy Dziennik, 2.8.2002). Spokojnie, ale rzeczowo i z rozwagą odpierał zarzuty wobec nieżyjącego już kolegi. Był wielkim autorytetem Radia i emigracji. Andrzej Pomian zmarł w Waszyngtonie 20.4.2008. Wspomnienia o A. Pomianie na łamach Przeglądu Polskiego (Nowy Dziennik) czytaj |
